محمد حسن خان اعتماد السلطنه
269
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
روزگار فرزند دانشمندش همى بر مراد باد . حاج مولى على واعظ قزوينى اصلا از رودبار قزوين است . در كار منبر تسلطى عظيم دارد . وى به خراسان و آذربايجان و مملكت رى و عراق عرب كه در آنها موعظه كرده و روضه خوانده است قبول عام دارد و شهرت تام . علما و فضلا او را در اين سلسله نظيرى نديدهايم . در تتبع و استقراء و احاطه و استقصاء بر تواريخ و تفاسير و احاديث و اخبار اعجوبهء عصر است و داهيهء دهر ، زاد الله تأييده . ميرزا جعفر مشهور به حكيم الهى خلف مرحوم ميرزا حسنعلى لواسانى ، فاضلى خوش محاوره و بديع المحاضره بود و در تاريخ و حديث و شعب معقول شركتى با اساتيد مىكرد . قرب هشتاد و سه سال به عزت زندگانى كرد و در انشاء مهارتى كامل داشت و به دعاى صباح تعليقاتى مفيد نوشته . در سال يكهزار و دويست و نود و هشت بطهران درگذشت و فرزند هنرمندش ميرزا شمس الدين از جملهء اجلهء افاضل اين عصر مىباشد و از جانب اعليحضرت همايونى به لقب حكيم الهى قرين افتخار است و در مجالس علماء و امراء بسيار با اعتبار . ميرزا عليمحمد مشهور به صفا برادر حكيم الهى مرحوم ، از مشاهير خطاطين عصر و از كبراء شعراء عهد بود و به طريقهء شيخيه ميلى مفرط داشت و در ادوات محاوره و محاضره از افراد معدود مىگرديد و مال بسيار در راه صنعت و طلب اكسير تلف نمود . لختى از اشعارش در تذكرهء « مجمع الفصحاء » مسطور است . فوتش در يكهزار و دويست و نود و نه هجرى افتاد و هفتاد و هشت سال زندگانى يافت . تربتش در جوار حر بن يزيد رياحى است . ملا مصطفى جيرساباتى از عباد علماء و زهاد فضلاء است و در قصبهء ابراهيمآباد زهراء من اعمال قزوين توطن دارد و آنجا موطن كليهء جيرساباتيان است كه از قبايل ديرينهء ايران و طوايف بومزاد ممالك پهلوى زبان مىباشند . ملا قاسم نحوى از اكابر طايفهء نحويهء قزوين بود و اين طايفه نژاد ملا محسن نحوى صاحب زينة المسالك فى شرح الفية ابن مالك ، و در حاشيهء حاشيهء ملا عبد الله يزدى ، و شرح منظومهء شافية ابن الحاجب ، و رمح الخط و تعليقهء خلاصة الحساب ، و تفسيرى كبير و غيرها مىباشند . و نياى اعلاى مشاراليه ايشان همانا از اهل طالقان بوده و خط نسخ را به شيوهء بسيار شيرين مينوشته . كتب بسيار به قلم آن بزرگوار از تصنيفاتش و غيرها كه همه وقف اولاد است در دست مشاراليهم كه همه به دار السلطنهء قزوين مكين مىباشند به